ശ്രീമദ് ഭാഗവതം ദശമസ്കന്ധം അദ്ധ്യായം - 59
ഭൗമാസുരവധം
ശുകദേവൻ പറഞ്ഞു: രാജൻ!, ഇന്ദ്രന്റെ മാതാവിന്റെ കമ്മലുകളും, വരുണന്റെ കുടയും, മന്ദര പർവ്വതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിലുള്ള ദേവന്മാരുടെ വിഹാരസ്ഥലവും ഭൗമാസുരൻ അപഹരിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, ഇന്ദ്രൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അടുക്കൽ പോയി ഈ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിവരിച്ചു. ഭഗവാൻ തന്റെ പത്നിയായ സത്യഭാമയെയും കൂട്ടി ഗരുഡപ്പുറത്ത് പ്രാഗ്ജ്യോതിഷപുരത്തേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. ആ നഗരം ചുറ്റും മലകൾ, ശസ്ത്രങ്ങൾ, ജലം, അഗ്നി, വായു എന്നിവയാലും മുരാസുരന്റെ പാശങ്ങളാലും സുരക്ഷിതമായിരുന്നു. ഭഗവാൻ തന്റെ ഗദകൊണ്ട് പാറക്കോട്ടകളെ തകർത്തു; അസ്ത്രങ്ങൾകൊണ്ട് ആയുധങ്ങളെയും; സുദർശനചക്രംകൊണ്ട് അഗ്നി, ജലം, വായു എന്നിവയെയും; വാൾകൊണ്ട് മുരാസുരന്റെ പാശങ്ങളെയും അവിടുന്ന് നശിപ്പിച്ചു. ഭഗവാൻ ഗദാധരൻ തന്റെ പാഞ്ചജന്യം മുഴക്കി കോട്ടയിലെ മാന്ത്രികമുദ്രകളെയും, അവിടുത്തെ ധീരരായ കാവൽക്കാരുടെ ഹൃദയങ്ങളെയും തകർത്തു. തന്റെ ഭാരമേറിയ ഗദകൊണ്ട് ചുറ്റുമുള്ള മൺമതിലുകളെയും അവിടുന്ന് തകർത്തു.
നഗരത്തിലെ കിടങ്ങിന്റെ അടിയിൽ ഉറങ്ങുകയായിരുന്ന മുരാസുരൻ എന്ന അഞ്ചുതലയുള്ള രാക്ഷസൻ, കൃഷ്ണന്റെ പാഞ്ചജന്യത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് ഉണർന്ന് ജലത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവന്നു. പ്രളയകാലത്തെ ഇടിമുഴക്കം പോലെയുള്ള ഭയാനകമായ ശബ്ദമായിരുന്നു അത്. പ്രളയകാലത്തെ സൂര്യനെപ്പോലെ ഭയാനകമായ പ്രഭയോടെ ശോഭിച്ച മുരാസുരൻ തന്റെ അഞ്ചു മുഖങ്ങൾകൊണ്ട് മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും വിഴുങ്ങാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. അവൻ തന്റെ തൃശൂലം ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് ഒരു പാമ്പിനെപ്പോലെ ഗരുഡന് നേരെ കുതിച്ചുചാടി. മുരാസുരൻ തൃശൂലം ചുഴറ്റി ഗരുഡന് നേരെ അതിശക്തിയോടെ എറിഞ്ഞു, തന്റെ അഞ്ചു മുഖങ്ങൾ കൊണ്ട് ഗർജ്ജിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ ശബ്ദം ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിറഞ്ഞു, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അതിരുകളിൽ വരെ അത് പ്രതിധ്വനിച്ചു. ഉടനെ ഭഗവാൻ ഹരി രണ്ടു അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഗരുഡന് നേരെ വന്ന തൃശൂലത്തെ തകർത്ത് മൂന്നു കഷണങ്ങളാക്കി. തുടർന്ന് ഭഗവാൻ മുരാസുരന്റെ മുഖത്തേക്ക് പല അസ്ത്രങ്ങൾ എയ്തു. ദേഷ്യം വന്ന രാക്ഷസൻ തന്റെ ഗദ ഭഗവാന് നേരെ എറിഞ്ഞു. മുരാസുരന്റെ ഗദ യുദ്ധക്കളത്തിലൂടെ ഭഗവാന് നേരെ പാഞ്ഞുവന്നപ്പോൾ, ഗദാഗ്രജനായ ഭഗവാൻ സ്വന്തം ഗദകൊണ്ട് അതിനെ തടഞ്ഞ് ആയിരം കഷണങ്ങളാക്കി. മുരാസുരൻ തന്റെ കൈകൾ ഉയർത്തി അജയ്യനായ ഭഗവാന് നേരെ കുതിച്ചു. എന്നാൽ ഭഗവാൻ തന്റെ ചക്രം കൊണ്ട് അവന്റെ തലകൾ നിസ്സാരമായി വെട്ടിമാറ്റി.
ജീവനെ വെടിഞ്ഞ മുരാസുരന്റെ ശിരച്ഛേദം ചെയ്യപ്പെട്ട ശരീരം, ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രായുധത്താൽ ശിഖരം മുറിഞ്ഞ പർവ്വതം പോലെ വെള്ളത്തിൽ വീണു. പിതാവിന്റെ മരണത്തിൽ ക്രുദ്ധരായ രാക്ഷസന്റെ ഏഴു പുത്രന്മാർ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തയ്യാറെടുത്തു. ഭൗമാസുരന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, മുരാസുരന്റെ ഏഴു പുത്രന്മാരായ താമ്രൻ, അന്തരീകക്ഷൻ, ശ്രവണൻ, വിഭാവസു, വസു, നഭസ്വാൻ, അരുണൻ എന്നിവർ അവരുടെ സേനാധിപനായ പീഠന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ആയുധങ്ങളുമായി യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് വന്നു. ഈ ഉഗ്രന്മാരായ യോദ്ധാക്കൾ അജയ്യനായ ശ്രീകൃഷ്ണനെ അമ്പുകൾ, വാളുകൾ, ഗദകൾ, കുന്തങ്ങൾ, ഈട്ടികൾ, തൃശൂലങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ആക്രമിച്ചു. എന്നാൽ പരമപുരുഷനായ ഭഗവാൻ ആ ആയുധങ്ങളുടെ കൂമ്പാരത്തെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ചെറു കഷണങ്ങളാക്കി മുറിച്ചുമാറ്റി. പീഠന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഈ എതിരാളികളുടെ തലകളും, തുടകളും, കൈകളും, കാലുകളും, കവചങ്ങളും ഭഗവാൻ വെട്ടിമാറ്റി അവരെ യമന്റെ ലോകത്തേക്ക് അയച്ചു. തന്റെ സേനാധിപന്മാരുടെ ഗതി കണ്ട നരകാസുരന് (ഭൗമാസുരന്) കോപം അടക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അവൻ ആവേശത്താൽ നെറ്റിയിൽ നിന്ന് മദം പൊഴിക്കുന്ന ഐരാവതവംശത്തിൽപ്പെട്ട ആനപ്പുറത്ത് കോട്ടയ്ക്ക് പുറത്തേക്ക് വന്നു.
ശ്രീകൃഷ്ണനും ദേവി സത്യഭാമയും ഗരുഡന്റെ പുറത്തിരിക്കുന്നത്, സൂര്യന് മുകളിൽ മിന്നലോട് കൂടിയ മേഘം നിൽക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. ഭഗവാനെ കണ്ട ഭൗമാസുരൻ ശതഘ്നി എന്ന ആയുധം പ്രയോഗിച്ചു. ഒപ്പം അവന്റെ എല്ലാ സൈനികരും ആയുധങ്ങളുമായി ഭഗവാനെ ആക്രമിച്ചു. ആ നിമിഷം ഗദാഗ്രജനായ ഭഗവാൻ തന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ ഭൗമാസുരന്റെ സൈന്യത്തിന് നേരെ എയ്തു. വിവിധ വർണ്ണങ്ങളിലുള്ള തൂവലുകൾ ഘടിപ്പിച്ച ആ അമ്പുകൾ, ഉടൻതന്നെ ആ സൈന്യത്തെ കൈകളും തുടകളും കഴുത്തും മുറിഞ്ഞ ശരീരാവശിഷ്ടങ്ങളുടെ കൂമ്പാരമാക്കി മാറ്റി. ഭഗവാൻ അതുപോലെ തന്നെ ശത്രുക്കളുടെ കുതിരകളെയും ആനകളെയും വധിച്ചു. ശത്രുസൈനികർ എറിഞ്ഞ എല്ലാ ആയുധങ്ങളെയും ഭഗവാൻ ഹരി എയ്തുവീഴ്ത്തി. ഓരോ ആയുധത്തെയും മൂന്നു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവിടുന്ന് നശിപ്പിച്ചു, കുരുവംശത്തിലെ വീരനായ പരീക്ഷിത്തേ! അതേസമയം ഗരുഡൻ, ഭഗവാനെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ ചിറകുകൾ കൊണ്ട് ശത്രുക്കളുടെ ആനകളെ അടിച്ചുവീഴ്ത്തി. ഗരുഡന്റെ ചിറകടിയേറ്റും കൊക്കുകൊണ്ടും നഖങ്ങൾ കൊണ്ടും മർദ്ദനമേറ്റ ആനകൾ യുദ്ധക്കളത്തിൽനിന്നും തിരിഞ്ഞോടി. നരകാസുരൻ മാത്രം യുദ്ധക്കളത്തിൽ കൃഷ്ണനെ നേരിടാൻ തനിച്ച് അവശേഷിച്ചു.
തന്റെ സൈന്യം പിന്തിരിഞ്ഞു ഓടുന്നതും ഗരുഡനാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതും കണ്ട ഭൗമാസുരൻ, പണ്ട് ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രായുധത്തെപ്പോലും പരാജയപ്പെടുത്തിയ തന്റെ കുന്തം കൊണ്ട് ഗരുഡനെ ആക്രമിച്ചു. എന്നാൽ ആ ശക്തമായ ആയുധംകൊണ്ട് അടിച്ചിട്ടും ഗരുഡൻ അനങ്ങിയില്ല. വാസ്തവത്തിൽ, പൂമാലകൊണ്ട് അടിക്കപ്പെട്ട ആനയെപ്പോലെ മാത്രമേ ഗരുഡന് അത് തോന്നിയുള്ളൂ. എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും പരാജയപ്പെട്ട ഭൗമാസുരൻ ശ്രീകൃഷ്ണനെ വധിക്കാൻ തൃശൂലം എടുത്തു. എന്നാൽ അത് എറിയുന്നതിനുമുമ്പുതന്നെ, ആ രാക്ഷസൻ ആനപ്പുറത്തിരിക്കുമ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ ചക്രം കൊണ്ട് അവന്റെ തല വെട്ടിമാറ്റി. ഭൂമിയിൽ വീണ ഭൗമാസുരന്റെ തല, കമ്മലുകളും മനോഹരമായ കിരീടവും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് പ്രകാശിച്ചു. "ഹാ! ഹാ!" എന്നും "നന്നായി!" എന്നും ഉള്ള വിളികൾ ഉയർന്നപ്പോൾ, മുനിമാരും ദേവന്മാരും പുഷ്പങ്ങൾ വർഷിച്ച് മുകുന്ദഭഗവാനെ ആരാധിച്ചു.
ഭൂമീദേവി തുടർന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്ന്, തിളങ്ങുന്ന രത്നങ്ങൾ പതിപ്പിച്ച സ്വർണ്ണനിർമ്മിതമായ അദിതിയുടെ കമ്മലുകൾ സമർപ്പിച്ചു. വൈജയന്തി മാലയും, വരുണന്റെ കുടയും, മണിപർവ്വതവും അവർ ഭഗവാന് നൽകി. മഹാരാജാവേ!, ഭഗവാനെ നമസ്കരിച്ച ശേഷം കൈകൂപ്പിനിന്ന ദേവി, ഭക്തിനിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ദേവന്മാരുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയായ ആ പ്രപഞ്ചനാഥനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഭൂമീദേവി പറഞ്ഞു: ദേവരാജാവായ ഭഗവാനേ!, ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ ധരിക്കുന്നവനേ!, അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം. ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ പരമാത്മാവേ!, ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ അങ്ങ് പല രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു. അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം. ഹേ പങ്കജനാഭാ!, താമരമാലകളാൽ എപ്പോഴും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനേ!, താമരപോലെ വിടർന്ന കണ്ണുകളുള്ളവനേ!, താമരമുദ്രയുള്ള പാദങ്ങളുള്ളവനേ!, അങ്ങേക്ക് എന്റെ വന്ദനം. പരമപുരുഷനായ വാസുദേവാ!, വിഷ്ണോ!, ആദിപുരുഷാ!, സർവ്വതിന്റെയും ആദികാരണമേ!, അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം. സർവ്വജ്ഞനായ ഭഗവാനേ!, അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം. അനന്തമായ ഊർജ്ജമുള്ളവനേ!, പിറപ്പില്ലാത്തവനേ!, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സൃഷ്ടാവേ!, സത്യസ്വരൂപ!, അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം. ഉയർന്നവന്റെയും താഴ്ന്നവന്റെയും ആത്മാവേ!, സൃഷ്ടിഘടകങ്ങളുടെ ആത്മാവേ!, സർവ്വവ്യാപിയായ പരമാത്മാവേ!, അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം. സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, ജനനമില്ലാത്ത പ്രഭുവേ, അങ്ങ് രജോഗുണം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ തമോഗുണവും, നിലനിർത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ സത്വഗുണവും അങ്ങ് സ്വീകരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ ഗുണങ്ങളൊന്നും അങ്ങയെ ബാധിക്കുന്നില്ല. അങ്ങ് കാലവും, പ്രകൃതിയും, പുരുഷനും ആകുന്നു. പ്രപഞ്ചനാഥാ!, എന്നിട്ടും അങ്ങ് ഇവയിൽ നിന്നെല്ലാം വേറിട്ടു നിൽക്കുന്നു.
ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ, ദേവന്മാർ, മനസ്സ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, അഹങ്കാരം, പ്രകൃതി എന്നിവ അങ്ങയിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത് വെറും മായയാണ്. വാസ്തവത്തിൽ, അദ്വിതീയനായ അങ്ങയിൽ തന്നെയാണ് ഇവയെല്ലാം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇതാ ഭൗമാസുരന്റെ പുത്രൻ. ഭയന്ന അവൻ അങ്ങയുടെ താമരപ്പദങ്ങളിൽ അഭയം തേടുന്നു, അങ്ങയിൽ അഭയം തേടുന്നവരുടെ ദുഃഖങ്ങൾ അങ്ങ് അകറ്റുന്നതുകൊണ്ട്. ദയവായി ഇവനെ സംരക്ഷിക്കേണമേ. പാപങ്ങളെല്ലാം അകറ്റുന്ന അങ്ങയുടെ താമരപ്പൂവുപോലെയുള്ള കൈ ഇവന്റെ ശിരസ്സിൽ വെച്ചാലും.
ശുകദേവൻ പറഞ്ഞു: ഭൂമീദേവി വിനയത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും പ്രാർത്ഥിച്ചതുകേട്ട്, പരമപുരുഷനായ ഭഗവാൻ അവളുടെ പേരക്കുട്ടിക്ക് നിർഭയത്വം നൽകുകയും, സകലവിധ സമ്പത്തുകളും നിറഞ്ഞ ഭൗമാസുരന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പതിനാറായിരം രാജകന്യകമാരെ കണ്ടു, അവരെ ഭൗമാസുരൻ വിവിധ രാജാക്കന്മാരിൽ നിന്ന് ബലമായി പിടിച്ചുകൊണ്ടുവന്നതായിരുന്നു. ഭഗവാൻ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ ആ സ്ത്രീകൾ മന്ത്രമുഗ്ധരായി. വിധിനിയോഗത്താൽ അവിടെ എത്തിയ ഭഗവാനെ അവർ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ പത്നിപദത്തിനായി മനസ്സുകൊണ്ട് സ്വീകരിച്ചു. "ഈ പുരുഷൻ എന്റെ ഭർത്താവായിത്തീരട്ടെ" എന്ന് വിചാരിച്ച് ഓരോ രാജകുമാരിയും തങ്ങളുടെ ഹൃദയം കൃഷ്ണനിൽ അർപ്പിച്ചു. ഭഗവാൻ ആ രാജകുമാരിമാരെ ശുദ്ധവും മനോഹരവുമായ വസ്ത്രങ്ങൾ അണിയിക്കുകയും, രഥങ്ങളും കുതിരകളും മറ്റ് വിലപിടിപ്പുള്ള സമ്പത്തുക്കളോടൊപ്പം അവരെ പല്ലക്കുകളിൽ ദ്വാരകയിലേക്ക് അയക്കുകയും ചെയ്തു.
ഐരാവതത്തിന്റെ വംശത്തിൽപ്പെട്ട, നാല് കൊമ്പുകളുള്ള അറുപത്തിനാല് വേഗതയേറിയ വെള്ളാനകളെയും ഭഗവാൻ അയച്ചു. തുടർന്ന് ഭഗവാൻ ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി മാതാവ് അദിതിക്ക് അവരുടെ കമ്മലുകൾ തിരികെ നൽകി. അവിടെ ഇന്ദ്രനും പത്നിയും കൂടി കൃഷ്ണനെയും സത്യഭാമയെയും പൂജിച്ചു. പിന്നീട് സത്യഭാമയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഭഗവാൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ പാരിജാതവൃക്ഷം പിഴുതെടുത്ത് ഗരുഡന്റെ പുറത്ത് വെച്ചു. ഇന്ദ്രനെ തോൽപ്പിച്ചു കൃഷ്ണൻ ആ പാരിജാതത്തെ തന്റെ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. നട്ടുപിടിപ്പിച്ചപ്പോൾ പാരിജാതവൃക്ഷം സത്യഭാമാദേവിയുടെ കൊട്ടാരത്തിലെ ഉദ്യാനത്തെ മനോഹരമാക്കി. അതിന്റെ സുഗന്ധത്തിനും തേനിനും വേണ്ടി സ്വർഗ്ഗത്തിൽനിന്ന് തേനീച്ചകൾ വൃക്ഷത്തെ അനുഗമിച്ചു വന്നു.
ഭഗവാന്റെ മുന്നിൽ നമസ്കരിക്കുകയും തന്റെ കിരീടാഗ്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ സ്പർശിക്കുകയും തന്റെ ആഗ്രഹം സാധിച്ചുതരാൻ അപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടും, ആ ലക്ഷ്യം നേടിയിട്ടും ഇന്ദ്രൻ പരമപുരുഷനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. അഹോ! ദേവന്മാരുടെ ഇടയിലും എന്ത് അജ്ഞതയാണ്! ഒരുതരം, "വിനാശകാലേ വിപരീതബുദ്ധി", എന്ന് പറയുംപോലെ.! തുടർന്ന് പരമപുരുഷൻ ഓരോ വധുവിനും വെവ്വേറെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, ഓരോ കൊട്ടാരത്തിലുമായി അവരെ എല്ലാവരെയും ഒരേ സമയം നിയമപ്രകാരം വിവാഹം കഴിച്ചു. അചിന്ത്യമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ഭഗവാൻ, മറ്റേതൊരു വസതിയേക്കാളും മികച്ചതും അതുല്യവുമായ തന്റെ ഓരോ രാജ്ഞിമാരുടെയും കൊട്ടാരങ്ങളിൽ എപ്പോഴും വസിച്ചു. അവിടെ, സ്വയം പൂർണ്ണതൃപ്തനായിരുന്നിട്ടും, അദ്ദേഹം തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട പത്നിമാരോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു. ഒരു സാധാരണ ഭർത്താവിനെപ്പോലെ അദ്ദേഹം തന്റെ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമധർമ്മങ്ങൾ നിറവേറ്റി.
ബ്രഹ്മാവിനെപ്പോലെയുള്ള വലിയ ദേവന്മാർക്കുപോലും അജ്ഞാതനായിട്ടുള്ള ഭഗവാൻ, അങ്ങനെയുള്ള ആ ലക്ഷ്മീപതിയെയാണ് ആ സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവായി ലഭിച്ചത്. വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന സന്തോഷത്തോടെ അവർ അവനിൽ പ്രേമഭക്തി അനുഭവിക്കുകയും, ചിരിയോടെ നോട്ടങ്ങൾ കൈമാറുകയും, തമാശയും ലജ്ജയും നിറഞ്ഞ സാമീപ്യത്തിൽ അദ്ദേഹവുമായി ലയിക്കുകയും ചെയ്തു. പരമപുരുഷനായ ഭഗവാന്റെ ഓരോ രാജ്ഞിക്കും നൂറുകണക്കിന് തോഴിമാരുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, അവർ സ്വയം ഭഗവാനെ സേവിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. വിനയത്തോടെ അദ്ദേഹത്തെ സമീപിക്കുക, ഇരിക്കാൻ ഇരിപ്പിടം നൽകുക, ഉത്തമമായ വസ്തുക്കൾ കൊണ്ട് ആരാധിക്കുക, പാദങ്ങൾ കഴുകി തിരുമ്മി കൊടുക്കുക, മുറുക്കാൻ നൽകുക, വീശുക, സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനലേപനം പൂശുക, പുഷ്പമാലകൾ അണിയിക്കുക, മുടി ചീകിക്കെട്ടുക, കിടക്ക ഒരുക്കുക, കുളിപ്പിക്കുക, പലതരം സമ്മാനങ്ങൾ നൽകുക തുടങ്ങിയവയിലൂടെ അവർ അദ്ദേഹത്തെ സേവിച്ചു.
ശ്രീമദ് ഭാഗവതം ദശമസ്കന്ധം അന്പത്തിയൊമ്പതാമദ്ധ്യായം സമാപിച്ചു.
ഓം തത് സത്
<<<<<>>>>>
